نوع عقد | ملاک تقسیم‌بندی | تعریف دقیق | اثر و نتیجه حقوقی | مثال شاخص

منجّز | زمان اثر عقد | عقدی که اثر آن بلافاصله پس از انعقاد ایجاد می‌شود | تعهد یا تملیک فوراً محقق می‌شود | بیع عادی

معلّق | زمان اثر عقد | عقدی که اثر آن وابسته به تحقق شرط آینده است | قبل از شرط، اثر کامل ندارد | فروش در صورت قبولی در آزمون

لازم | امکان فسخ | عقدی که هیچ‌یک از طرفین حق فسخ یک‌جانبه ندارند | فقط با اقاله یا سبب قانونی منحل می‌شود | بیع

جایز | امکان فسخ | عقدی که هر یک از طرفین هر زمان می‌تواند فسخ کند | با فوت یا حجر منفسخ می‌شود | وکالت

خیاری | وجود حق فسخ | عقد لازمی که برای یک یا دو طرف حق فسخ وجود دارد | عقد لازم باقی می‌ماند ولی قابل فسخ است | بیع با خیار شرط

غیرخیاری | وجود حق فسخ | عقدی که هیچ خیاری در آن وجود ندارد | غیرقابل فسخ است | بیع بدون خیار

معوّض | وجود عوض | عقدی که هر یک از طرفین در برابر دیگری عوض می‌دهد | تعادل عوضین اهمیت دارد | بیع، اجاره

غیرمعوّض | وجود عوض | عقدی که فقط یک طرف تعهد یا تملیک می‌کند | عوض شرط صحت نیست | هبه

تملیکی | اثر عقد | عقدی که موجب انتقال مالکیت عین یا منفعت می‌شود | مالکیت فوراً منتقل می‌شود | بیع عین معین

عهدی (در برابر تملیکی) | اثر عقد | عقدی که صرفاً تعهد ایجاد می‌کند نه تملیک | فقط حق دینی ایجاد می‌شود | پیمانکاری

اذنی | ماهیت الزام‌آوری | عقدی که صرف اجازه است و تعهد الزام‌آور ندارد | قابل رجوع در هر زمان | عاریه

عهدی (در برابر اذنی) | ماهیت الزام‌آوری | عقدی که تعهد الزام‌آور ایجاد می‌کند | متعهد و متعهدله به وجود می‌آید | اجاره

معیّن | نام‌گذاری قانونی | عقدی که در قانون نام و احکام خاص دارد | تابع مقررات خاص قانونی است | بیع

غیرمعیّن | نام‌گذاری قانونی | عقدی که نام خاص قانونی ندارد | تابع ماده ۱۰ ق.م است | قرارداد تبلیغات

مسامحه‌ای | دقت در عوضین | عقدی که دقت اقتصادی در عوضین مطرح نیست | غبن اثر ندارد | هبه

مغابنه‌ای | دقت در عوضین | عقدی که تعادل ارزش عوضین اهمیت دارد | غبن موجب خیار است | بیع

رضایی | تشریفات انعقاد | عقدی که صرف توافق اراده‌ها کافی است | تشریفات خاص لازم ندارد | اجاره

تشریفاتی | تشریفات انعقاد | عقدی که نیازمند شکل یا تشریفات خاص است | بدون تشریفات باطل است | نکاح رسمی